We spraken met Marc Lennartz, promovendus bij het GFZ Helmholtz Centrum voor Geowetenschappen, die binnen het kader van ons programma onderzoek doet naar het begrijpen van en voorbereiden op overstromingen met grote impact en lage waarschijnlijkheid. In dit interview bespraken we hoe zijn werk erop gericht is om de paraatheid voor zeldzame maar verwoestende extreme overstromingen te verbeteren, het belang van het ontwikkelen van robuuste stresstestkaders en de kansen en uitdagingen van het werken met grensoverschrijdende riviersystemen.
Kunt u kort het hoofdonderwerp van uw doctoraatsonderzoek beschrijven?
Mijn onderzoek richt zich op het begrijpen van en voorbereiden op overstromingen met een hoge impact en een lage waarschijnlijkheid (HILP). Dit zijn uitzonderlijk zeldzame overstromingen die unieke kwetsbaarheden in ons rampenbeheersysteem aan het licht kunnen brengen, zoals bleek uit de overstromingen in Midden‑Europa in juli 2021. Klimaatverandering kan dergelijke gebeurtenissen versterken. Door hun zeldzaamheid en het destabiliserende effect van klimaatverandering zijn de processen achter HILP‑overstromingen nog niet goed begrepen. Mijn doctoraat heeft tot doel deze kenniskloof te helpen dichten.
Wat motiveerde u om een doctoraat te behalen, en waarom op dit onderzoeksgebied?
Voor mij is het meest boeiende aspect van onderzoek het aanpakken van bredere maatschappelijke problemen op een alomvattende en interdisciplinaire manier. De voorbereiding op extreme overstromingen vereist samenwerking tussen verschillende onderzoeksgebieden en nauwe interactie met praktijkmensen en beleidsmakers. Dit vakgebied stelt me in staat om veel componenten van het mens‑watersysteem diepgaand te bestuderen, terwijl ik het grote geheel blijf overzien.
Richt uw onderzoek zich op een specifiek geografisch gebied?
Hoewel de methoden die ik ontwikkel breed toepasbaar moeten zijn, variëren de kwetsbaarheden voor extreme overstromingen aanzienlijk tussen regio’s. Daarom vormt de ontwikkeling van lokale stresstests voor overstromingen een belangrijk onderdeel van mijn werk. Binnen het JCAR ATRACE‑project werken we samen aan een regionale stresstest in het stroomgebied van de Roer, die zal dienen als casestudy voor de voorbereiding op HILP‑gebeurtenissen.
Welke specifieke doelstellingen wilt u met uw huidige onderzoek bereiken?
Als eerste stap zal ik de huidige stand van zaken op het gebied van HILP‑overstromingsstresstests systematisch evalueren. Dit omvat studies die zeer extreme, door regenval veroorzaakte overstromingen simuleren en de maatschappelijke gevolgen daarvan analyseren. Deze evaluatie zal duidelijk maken welke belangrijke schadeveroorzakende processen in de huidige stresstestkaders ontbreken. Op basis daarvan ontwikkel ik verbeterde stresstests voor ongekende overstromingen en pas ik deze methoden toe op regionale casestudy’s.
Hoe past uw werk binnen het JCAR ATRACE‑programma en de doelstellingen daarvan?
Het JCAR ATRACE‑programma werkt aan verschillende grensoverschrijdende stresstests, waaronder scenario’s met zeer extreme regenval. Mijn onderzoek heeft tot doel deze studies methodologisch robuuster te maken en relevanter voor mensen die in overstromingsgevoelige gebieden wonen. Door rechtstreeks deel te nemen aan de JCAR ATRACE‑stresstests kan ik nieuwe wetenschappelijke inzichten verwerven en deze direct toepassen in de praktijk. Dit ondersteunt de missie van JCAR ATRACE om een betere paraatheid voor overstromingen te bereiken.
Welke kansen en uitdagingen ziet u bij het uitvoeren van uw onderzoek in een grensoverschrijdende context?
Werken met zeer zeldzame overstromingen betekent vaak dat je te maken hebt met ontoereikende gegevens. In grensoverschrijdende stroomgebieden kan dit nog worden verergerd wanneer de gegevensverzameling per regio verschilt. Tegelijkertijd kennen grensoverschrijdende systemen een grotere diversiteit aan preventie‑ en aanpassingsmaatregelen. Dit biedt een waardevolle kans om de effectiviteit van verschillende strategieën te vergelijken, vooral in het licht van de gebeurtenissen van juli 2021.
Hoe past uw onderzoek binnen de partnerschappen tussen regionale overheden en academische instellingen?
De voorbereiding op HILP‑overstromingen, en op overstromingen in het algemeen, is noodzakelijkerwijs een samenwerking tussen overheden en academische instellingen. Door een duidelijke handleiding te ontwikkelen voor het testen van zeer extreme overstromingen wil ik de communicatie tussen belanghebbenden verbeteren en consistentere, hoogwaardige analyses ondersteunen.
Op welke manieren denkt u dat uw onderzoek invloed heeft op de beleidsvorming?
Momenteel bestaan er maar weinig beleidsmaatregelen die expliciet gericht zijn op overstromingen die het terugkeerinterval van honderd jaar overschrijden. Mijn doel is om een duidelijk overzicht en praktische richtlijnen te bieden voor het integreren van dergelijke ongekende gebeurtenissen in planning en beleid. Idealiter draagt dit bij aan de ontwikkeling van nieuwe strategieën die de voorbereiding op overstromingen op de lange termijn verbeteren.
Gezien de grote verscheidenheid aan belanghebbenden binnen JCAR ATRACE: naar welke interacties kijkt u uit?
De gevolgen van de overstromingen in juli 2021 werden vaak versterkt of afgezwakt door unieke lokale omstandigheden. Die kenmerken worden vaak pas duidelijk wanneer je met lokale deskundigen spreekt. Ik kijk er vooral naar uit om samen te werken met regionale waterbeheerders, die goed inzicht hebben in hoe de gevolgen zijn — of hadden kunnen worden — beperkt.
Welke langetermijngevolgen verwacht u dat uw onderzoek zal hebben voor regionale klimaatstrategieën?
Ik wil de voorbereiding op HILP‑overstromingen toegankelijker maken door stresstests te ontwikkelen die transparant en gemakkelijk te reproduceren zijn. Door onzekerheden en risico’s duidelijk in kaart te brengen kunnen regionale belanghebbenden beter geïnformeerde beslissingen nemen naarmate hydrologische extremen zich onder invloed van klimaatverandering verder ontwikkelen.
Welke wetenschappelijke of technologische doorbraken hoopt u tijdens uw doctoraat te realiseren?
Idealiter zal mijn onderzoek het gemakkelijker maken om knelpunten te identificeren die de gevolgen van een extreme overstroming kunnen versterken. Door te laten zien hoe gevoelig de gevolgen zijn voor verschillende systeemcomponenten, kunnen belanghebbenden beter bepalen welke aanpassingsmaatregelen geschikt zijn.
Welke uitdagingen verwacht u tegen te komen naarmate de klimaatomstandigheden blijven veranderen? En hoe ziet u uw onderzoek zich aanpassen aan deze veranderende uitdagingen?
Klimaatverandering beïnvloedt niet alleen welke extreme gebeurtenissen mogelijk zijn, maar vergroot ook de kans op verwoestende overstromingen. De inherente onzekerheden maken het voor gemeenschappen moeilijk om zich adequaat voor te bereiden. Door robuuste kaders voor risicobeoordeling te ontwikkelen, wil mijn onderzoek gemeenschappen helpen zich ondanks deze onzekerheden beter aan te passen.
